01-06-2012
Ακράτεια ούρων: Η ζωή συνεχίζεται!

photo

Το πρόβλημα της ακράτειας αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα της κοινωνικότητας αλλά και της όποιας καθημερινής δραστηριότητας για πολλούς συνανθρώπους μας.

 

Μία απλή βόλτα, μία επίσκεψη ή μία οποιαδήποτε έξοδος μπορεί να μετατραπεί σε εφιάλτη για έναν άνθρωπο που πάσχει από ακράτεια ούρων. Αποτέλεσμα αυτού είναι η απομόνωση και τις περισσότερες φορές η κάλυψη του προβλήματος με τρόπους που δεν το λύνουν. Το τραγικότερο όλων είναι ότι η ακράτεια δεν έχει ηλικία. Αν δηλαδή θεωρείτε ότι μόνο ηλικιωμένοι βρίσκονται ανάμεσα στους πάσχοντες κάνετε λάθος. Από ακράτεια ούρων μπορεί να πάσχει οποιοσδήποτε ενήλικας ακόμη και στην πιο παραγωγική (από κάθε άποψη) ηλικία.  Το θετικό; Υπάρχει λύση. Αρκεί να την αναζητήσουμε σωστά, ζητώντας ταυτόχρονα τη γνώμη ενός ειδικού ιατρού Ουρολόγου.

 

Ο Δρ. Χαρίλαος Κ. Κατσιφώτης, Ουρολόγος και Διευθυντής Ουρολογικού Τμήματος του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ» απαντά στα ερωτήματά μας σχετικά με την ακράτεια.

 

1.   Πως ορίζεται η ακράτεια και πόσο συχνή είναι σε μία κοινωνία;

 

Ακράτεια είναι κάθε απώλεια ούρων,  χωρίς τη θέληση του πάσχοντος.

Είναι πολύ συχνό πρόβλημα, αφού πάσχει το 20-30% του γενικού πληθυσμού. Είναι συχνότερη στις γυναίκες, ενώ στους άνδρες τα ποσοστά κυμαίνονται μεταξύ 3 και 10% με τα υψηλότερα ποσοστά μετά την ηλικία των 60. Στις γυναίκες παρουσιάζεται σε μικρά ποσοστά στα πρώτα χρόνια της ζωής, παρατηρείται μία έξαρση κατά την εμμηνόπαυση και στη συνέχεια αυξάνει σταθερά ώστε στις ηλικίες πάνω από 60, πάσχει σχεδόν μία στις δύο γυναίκες.

 

2.    Εάν θεωρείται ακράτεια εκτός από την απώλεια ούρων και η συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα, ποιος είναι ο αριθμός των επισκέψεων που πρέπει να προβληματίσει κάποιον για να επισκεφτεί το γιατρό του;

 

Η συχνουρία όπως ονομάζονται οι συχνές επισκέψεις στην τουαλέτα, είναι παθολογικό σύμπτωμα και παρουσιάζεται σε διάφορες καταστάσεις. Είναι όμως διαφορετικό από την ακράτεια ούρων, χωρίς να σημαίνει ότι δε μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή.

Εκείνο που πρέπει να προβληματίσει κάποιον, είναι όταν με τη συχνουρία συνυπάρχει επιτακτικότητα (ξαφνική και έντονη επιθυμία ούρησης που δεν είναι δυνατό να ανασταλεί), νυκτουρία και συχνά επιτακτική ακράτεια. Αυτά τα συμπτώματα παρουσιάζονται σε μία κατάσταση που ονομάζεται σύνδρομο υπερλειτουργικής κύστης, μία πάθηση που αφορά περίπου το 16% των ενηλίκων. Αυτά τα συμπτώματα όταν τα αναγνωρίσει κάποιος, θα πρέπει να επισκεφθεί τον ουρολόγο.

Όσον αφορά για τον αριθμό των ουρήσεων το 24ωρο, αυτό σχετίζεται με τις ποσότητες υγρών που καταναλώνει ένα άτομο, τη θερμοκρασία, τις συνθήκες εργασίας κλπ. Σε φυσιολογικές συνθήκες και με φυσιολογική κατανάλωση υγρών, συχνουρία χαρακτηρίζουμε τις περισσότερες από 8 κατά μέσο όρο, ουρήσεις το 24ωρο.

 

3.  Κάποιος που επισκέπτεται πολλές φορές τη νύχτα την τουαλέτα και όχι την ημέρα πάσχει από ακράτεια;

 

Η διακοπή του ύπνου για ούρηση δεν είναι ακράτεια, ονομάζεται νυκτουρία και παρουσιάζεται σε πολλές παθήσεις του ουροποιητικού, αλλά και σε άλλα προβλήματα υγείας. Όσο περισσότερες φορές ξυπνάει κάποιος για ούρηση, τόσο χειρότερη είναι η ποιότητα του ύπνου του και το πρωί ξυπνάει κουρασμένος. Σε μερικές καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχει και με ακράτεια.

 

4.    Ποιοι τύποι ακράτειας υπάρχουν, πότε παρουσιάζονται, σε τι διαφέρουν;

 

Υπάρχουν διάφοροι τύποι ακράτειας, η επιτακτική, η ακράτεια από προσπάθεια (στρες ακράτεια), η μεικτή και η ακράτεια από υπερπλήρωση.

Η επιτακτική ακράτεια, συνοδεύει πολλές φορές επιτακτικότητα. Ο πάσχων πρέπει να αναζητήσει επειγόντως τουαλέτα, όπου και αν βρίσκεται, γιατί αλλιώς θα έχει απώλεια ούρων. Είναι αναγκασμένος πχ να διακόψει την εργασία, το ταξίδι, να εγκαταλείψει επειγόντως τον κινηματογράφο ή το θέατρο προς αναζήτηση τουαλέτας. Συνήθως οι πάσχοντες από επιτακτική ακράτεια, γνωρίζουν που βρίσκονται τουαλέτες στις περιοχές που συχνάζουν (ξέρουν μάλιστα και ποιες είναι καθαρές).

Ακράτεια από προσπάθεια (ονομάζεται και στρες ακράτεια) είναι σχεδόν προνόμιο των γυναικών. Ονομάζεται  η απώλεια ούρων, που παρουσιάζεται με το βήχα, το γέλιο, το χορό, την άνοδο σκαλοπατιών, το σεξ και πολλές άλλες καταστάσεις καταπόνησης (ανύψωση βάρους, έντονη γυμναστική κα).

Στη μεικτή ακράτεια συνυπάρχουν και οι δύο τύποι που προαναφέρθηκαν στον ίδιο ασθενή.

Ακράτεια από υπερπλήρωση είναι η συχνή απώλεια ούρων από μία ουροδόχο κύστη που δεν αδειάζει κατά την ούρηση ποτέ. Συνήθως είναι αποτέλεσμα προβλημάτων (πχ παραμελημένη υπερτροφία προστάτη, νευρολογικές παθήσεις  και κακώσεις) που εμποδίζουν σημαντικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα την έξοδο των ούρων από την κύστη.

 

5.   Ποιες παθήσεις επηρεάζουν την ούρηση και δημιουργούν ακράτεια τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες;

 

Πολλές παθολογικές παθήσεις μπορεί να επηρεάζουν την ούρηση και να οδηγούν σε ακράτεια.

Όσον αφορά στο ουροποιητικό σύστημα, ακράτεια προκύπτει από διαταραχές λειτουργίας της ουροδόχου κύστης ή του σφιγκτήρα της ουρήθρας (ανεπάρκεια) ή από συνδυασμό τους. Διάφορες παθήσεις όπως, Κακώσεις της Σπονδυλικής Στήλης, Αγγειακά Εγκεφαλικά επεισόδια, Νόσος του Πάρκινσον, Κατά Πλάκας Σκλήρυνση, Σακχαρώδης Διαβήτης, η μακροχρόνια παραμελημένη δυσκολία ούρησης που παρατηρείται στην υπερτροφία προστάτη κ.ά.

 

6.   Είναι πιθανό να πάσχει κάποιος από ακράτεια λόγω ψυχολογικών προβλημάτων;

 

Η ακράτεια ούρων είναι οργανικό και όχι ψυχολογικό πρόβλημα. Μπορεί διάφορες καταστάσεις έντονου ψυχολογικού φορτίου (στρες), να οδηγήσουν σε στιγμιαία απώλεια του ελέγχου της ούρησης, αλλά αυτό δεν είναι μόνιμο πρόβλημα. Πρέπει να υπάρχει διαταραχή της λειτουργίας του ουροποιητικού συστήματος ή των νεύρων και των κέντρων που ρυθμίζουν τη λειτουργία του, για να προκύψει ακράτεια ούρων.

 

7.   Υπάρχουν εκ γενετής προβλήματα τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ακράτεια;

 

Υπάρχουν διάφορες συγγενείς ανωμαλίες του νευρικού συστήματος, που αφορούν τον έλεγχο της ουροδόχου κύστης και της ουρήθρας, όπως η μυελοδυσπλασία ή μυελομηνιγγοκήλη  (ανωμαλία της σπονδυλικής στήλης και του νωτιαίου μυελού). Ένα ποσοστό παιδιών με μυελοδυσπλασία παρουσιάζει παθολογική λειτουργία της κύστης ή είναι ανεπαρκείς ο σφιγκτήρας της ουρήθρας. Επίσης ανωμαλίες στην ολοκλήρωση σχηματισμού του ουροποιητικού συστήματος κατά την εμβρυϊκή ζωή, όπως πχ ο επισπαδίας, η έκτοπη εκβολή ουρητήρα (πχ στον κόλπο) κα.

 

8.   Ποιες είναι οι μέθοδοι αντιμετώπισης της ακράτειας στους άντρες (επεμβατικές και μη)

 

Η ακράτεια στους άνδρες είναι λιγότερο συχνή από τις γυναίκες. Συνήθως οφείλεται σε νευρολογικές παθήσεις ή σε επεμβάσεις στον προστάτη (πολύ σπάνια για υπερτροφία προστάτη, ενώ πιο συχνά παρουσιάζεται μετά τη ριζική προστατεκτομή για καρκίνο του προστάτη). Επίσης λιγότερο συχνά, μπορεί να είναι ένα από τα συμπτώματα της υπερτροφίας του προστάτη (καλοήθης πάθηση) μετά την ηλικία των 60. Η αντιμετώπιση είναι ανάλογα με την αιτία που την προκαλεί.

Αν πρόκειται για ακράτεια από προσπάθεια (στρες ακράτεια) και η απώλεια ούρων είναι μικρή τότε μπορεί να γίνει προσπάθεια με ειδικές ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών της περιοχής (ασκήσεις Kegel), αν η ακράτεια είναι μέτρια ή μεγάλη, τότε αντιμετωπίζεται χειρουργικά με τοποθέτηση τεχνητού σφιγκτήρα. Αν είναι μικρότερη υπάρχει δυνατότητα τοποθέτησης ειδικής «ταινίας» με ελάχιστα επεμβατικό τρόπο, που μπορεί να δώσει λύση.

Όταν η ακράτεια οφείλεται σε νευρογενή κύστη, αντιμετωπίζεται συνήθως με αντιμουσκαρινικά φάρμακα ή με αντιμουσκαρινικά και διαλείποντες καθετηριασμούς, με αλλαντική τοξίνη (botox) και σπανιότερα με πιο σύνθετους ελάχιστα επεμβατικούς τρόπους (εμφύτευση νευροδιεγέρτη), ή με διάφορες χειρουργικές επεμβάσεις (πχ κυστεοπλαστική αύξησης της χωρητικότητας της κύστης).

 

9.   Ποιες είναι οι μέθοδοι αντιμετώπισης της ακράτειας στις γυναίκες (επεμβατικές και μη)

 

Η μέθοδος αντιμετώπισης της ακράτειας στις γυναίκες, εξαρτάται από τον τύπο της ακράτειας.

Η επιτακτική ακράτεια αντιμετωπίζεται με τα σύγχρονα αντιμουσκαρινικά φάρμακα, που συνήθως συμπληρώνονται με επανεκπαίδευση κύστης και με μέτρα τροποποίησης συμπεριφοράς, που έχουν πολύ καλά αποτελέσματα σε μεγάλο ποσοστό ασθενών. Σε αποτυχία τους μπορεί να γίνει ενδοκυστική έγχυση αλλαντικής τοξίνης, ενώ πολύ σπάνια απαιτούνται χειρουργικοί χειρισμοί, όταν δε υπάρχει ανταπόκριση στις προαναφερθείσες συντηρητικές θεραπείες.

Η ακράτεια από προσπάθεια αντιμετωπίζεται κατά κανόνα χειρουργικά. Η τοποθέτηση κολπικής «ταινίας», είναι μία σύγχρονη επέμβαση, μικρής διάρκειας, που έχει πολύ καλά αποτελέσματα. Σε ποιο σύνθετες περιπτώσεις υπάρχουν και μια σειρά άλλες επεμβάσεις που μπορεί να λύσουν το πρόβλημα. Σε μικρή απώλεια ούρων, συστήνονται αρχικά διάφορες ειδικές ασκήσεις (όπως ασκήσεις Kegel) που μπορεί να έχουν ικανοποιητικά αποτελέσματα.

 

10.    Yπάρχει φαρμακευτική αγωγή για την ακράτεια; Αν ναι, πόσο αποτελεσματική είναι (σε άνδρες και γυναίκες).

 

Όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν σύγχρονα φάρμακα (αντιμουσκαρινικά) που έχουν πολύ καλά αποτελέσματα στην επιτακτική ακράτεια. Υπάρχουν πολλές δυνατότητες επιλογής του κατάλληλου φαρμάκου που να ταιριάζει στον πάσχοντα και το πρόβλημά του. Τα ποσοστά αντιμετώπισης του προβλήματος είναι υψηλά. Για τη στρες ακράτεια, δεν έχουμε ιδιαίτερα αποτελεσματικά φάρμακα.

 

11.   H φαρμακευτική αντιμετώπιση της ακράτειας μπορεί να προκαλέσει  άλλες παρενέργειες στους ασθενείς;

 

Από τους πάσχοντες που λαμβάνουν αντιμουσκαρινικά φάρμακα, μερικοί μπορεί να παρουσιάσουν ξηροστομία (στεγνώνει η γλώσσα) η οποία συνήθως είναι ήπια, σε μικρότερα ποσοστά δυσκοιλιότητα οποία αντιμετωπίζεται με συστάσεις που αφορούν τη διατροφή, πολύ πιο σπάνια μπορεί να προκαλέσουν θολερότητα στην όραση και σύγχυση στους ηλικιωμένους. Δύνονται πάντα κατάλληλες οδηγίες για την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών αν αυτό δεν είναι δυνατό, μπορεί να γίνει αλλαγή φαρμάκου.

 

12.   Η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους μπορεί να βοηθήσει ή η ασθενής θα πρέπει να κάνει επέμβαση για να αντιμετωπίσει το πρόβλημά της;

 

Η φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους (ασκήσεις Kegel, Biofeedback κλπ) μπορεί να προσφέρουν βοήθεια στους πάσχοντες από στρες ακράτεια, οι οποίοι παρουσιάζουν μικρή απώλεια ούρων (απώλεια σταγόνων), επίσης μπορεί να προσφέρουν στην ακράτεια μετά από ριζική προστατεκτομή, συμβάλλοντας στην ταχύτερη αποκατάσταση της εγκράτειας. Αν αυτά που θεωρούνται συντηρητικά μέτρα δεν αποδώσουν, τότε μπορεί να χρειαστεί χειρουργική αντιμετώπιση.

 

13.    Υπάρχουν φάρμακα τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ως παρενέργεια ακράτεια;

 

Ναι υπάρχουν φάρμακα διαφόρων κατηγοριών που μπορεί έμμεσα ή άμεσα να προκαλέσουν ακράτεια, μέσω διαφόρων μηχανισμών. Όταν συμβεί κάτι τέτοιο, θα πρέπει να ενημερωθεί ο θεράπων γιατρός.

 

14.    Μπορεί να πάσχουν από ακράτεια ακόμη και μικρά παιδιά;

 

Τα μικρά παιδιά μπορεί να παρουσιάσουν νυκτερινή ενούρηση (απώλεια ούρων κατά τον ύπνο) ή ακράτεια λόγω συγγενών ανωμαλιών, που αφορούν το ουροποιητικό σύστημα ή είναι αποτέλεσμα ανωμαλιών ή βλαβών του νευρικού συστήματος.

 

15.    Είναι δεδομένο ότι η ακράτεια υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των ασθενών που πάσχουν από αυτήν. Πως μπορούμε να βοηθήσουμε ψυχολογικά έναν άντρα ή μία γυναίκα που πάσχει από ακράτεια και πως μπορούμε να τον/την πείσουμε να επισκεφτεί το γιατρό της.

 

Το σημαντικότερο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να πείσουμε τον πάσχοντα να επισκεφθεί Ουρολόγο, ο οποίος ασχολείται με την ακράτεια. Αν αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, τότε τον βοηθάμε να ξεπεράσει τις ψυχολογικές διαταραχές (πχ κατάθλιψη), που δημιουργούνται εξ αιτίας του κοινωνικού περιορισμού και της απομόνωσης, στα οποία οδηγεί τους περισσότερους πάσχοντες η ακράτεια.

Μπορούμε εμείς ως ειδικοί και η κοινωνία γενικότερα, μέσω κατάλληλων προγραμμάτων (ραδιόφωνο, τηλεόραση, ημερήσιος και περιοδικός τύπο, ειδικά έντυπα κλπ) να συμβάλουμε στην ενημέρωση των πασχόντων για ένα πρόβλημα που υποβαθμίζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους και για το οποίο υπάρχει λύση.

 

photo

Από τον Δρ. Χαρίλαο Κ. Κατσιφώτη

Ουρολόγο

Διευθυντή Ουρολογικού Τμήματος στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ»